1-shoʻba. Markaziy Osiyo qadimgi aholisining ilk mifologik qarashlari

Qadimgi Turonda uy sajdagohidan monumental ibodatxonagacha: bronza davri diniy qarashlarining taraqqiyoti

2026: Termiz, 2026-yil 25–26-sentabr 44-50

DOI: 10.5281/zenodo.22820202 2026-09-25 1-shoʻba. Markaziy Osiyo qadimgi aholisining ilk mifologik qarashlari CC BY 4.0 Open Access

Mualliflar

  • Abdusamad Meligaliyevich Qurbonov tarix fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD),, O‘zbekiston, Termiz.

Annotatsiya

Mazkur maqolada Qadimgi Turon hududida bronza davriga kelib diniy tasavvurlar va marosim amaliyotining uy sajdagohlaridan monumental ibodatxona majmualarigacha bo‘lgan taraqqiyot jarayoni arxeologik manbalar asosida tahlil qilinadi. Sopollitepadagi turar joy majmualari tarkibida aniqlangan oilaviy sajdagohlar hamda Jarqo‘ton, Gonur, Togolok va Dashli–3 yodgorliklaridagi alohida ibodatxona inshootlari qiyosiy-tipologik jihatdan o‘rganiladi. Muqaddas o‘choqlar, altarlar, marosim xonalari, yopiq yo‘laklar, ichki hovlilar va qurbonlik bilan bog‘liq arxeologik dalillarning funksional xususiyatlari yoritiladi. Tadqiqot natijasida turar joy doirasida amalga oshirilgan oilaviy diniy marosimlarning manzilgohlar yiriklashuvi va jamiyat ijtimoiy tuzilishining murakkablashuvi ta’sirida umumjamoaviy tus olgani asoslanadi. Muqaddas makonning turar joydan ajratilishi, marosimlarning tartibga solinishi hamda diniy vazifalarning ixtisoslashuvi monumental ibodatxonalarning shakllanishiga olib kelgan asosiy omillar sifatida baholanadi. Shuningdek, Qadimgi Turondagi ibodatxonalar faqat diniy marosimlar o‘tkaziladigan joy emas, balki jamoani ijtimoiy va mafkuraviy jihatdan birlashtiruvchi markaz vazifasini bajargani to‘g‘risida xulosa qilinadi.

Kalit soʻzlar:

Foydalanilgan adabiyotlar

Аскаров А.А. Сапаллитепа. - Ташкент: Фан, 1973. - 171 с.

Аскаров А.А. Древнеземледельческая культура эпохи бронзы юга Узбекистана. - Ташкент: Фан, 1977. - 232 с.

Аскаров А.А., Абдуллаев Б.Н. Джаркутан: к проблеме протогородской цивилизации на юге Узбекистана. - Ташкент: Фан, 1983. - 122 с.

Аскаров А.А., Ширинов Т.Ш. Древнебактрийский храм огня в Южном Узбекистане // Градостроительство и архитектура / Отв. ред. Г.А. Пугаченкова. - Ташкент: Фан, 1989. - С. 23-42.

Аскаров А.А., Ширинов Т.Ш. Ранняя городская культура эпохи бронзы юга Средней Азии. - Самарканд: Институт археологии АН Республики Узбекистан, 1993. - 245 с.

Лившиц В.А., Стеблин-Каменский И.М. Протозороастризм? // Вестник древней истории. - 1989. - № 1. - С. 174-176.

Массон В.М. Древнеземледельческая культура Маргианы. Материалы и исследования по археологии СССР. № 73. - Москва; Ленинград: Издательство АН СССР, 1959. - 215 с.

Курбонов А.М. Инновационные процессы в храмовых сооружениях Центральной Азии в эпоху бронзы // Археология Евразийских степей. - 2024. - № 5. - С. 322-336. DOI: 10.24852/2587-6112.2024.5.322.336.

Сарианиди В.И. Исследования памятников Дашлинского оазиса // Древняя Бактрия: Материалы Советско-Афганской археологической экспедиции 1969-1973 гг. / Отв. ред. И.Т. Кругликова. - Москва: Наука, 1976. - С. 21-86.

Сарианиди В.И. Протозороастрийский храм в Маргиане и проблема возникновения зороастризма // Вестник древней истории. - 1989. - № 1. - С. 152-170.

Сарианиди В.И. Задолго до Заратуштры: археологические доказательства протозороастризма в Бактрии и Маргиане. - Москва: Старый сад, 2010. - 202 с.

Шайдуллаева Г.Ш., Курбонов А.М. Отражение зороастризма в храмах Средней Азии эпохи бронзового века // Археология Евразийских степей. - 2023. - № 4. - С. 294-301. DOI: 10.24852/2587-6112.2023.4.294.301.

Ширинов Т.Ш. Алтари огня из храма Джаркутан - памятника эпохи развитой бронзы юга Узбекистана // История материальной культуры Узбекистана. - Ташкент: Фан, 1990. - Вып. 23. - С. 69-78.

Downloads

Nashr qilingan

2026-09-25

Son

Boʻlim

1-shoʻba. Markaziy Osiyo qadimgi aholisining ilk mifologik qarashlari
Innovative Academy RSC
Article metrics Views and PDF downloads
0 Views
0 Downloads