Antik davr Xorazm badiiy hunarmandchilik buyumlarida mifologik ramzlar: kosmogonik qarashlar va sakral tasvirlar

Maqolada antik Xorazm badiiy hunarmandchiligik buyumlarida namoyon boʻlgan mifologik ramzlar va ularning qadimgi aholi kosmogonik hamda diniy dunyoqarashidagi oʻrni arxeologik va ikonografik manbalar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy manbasini Qoʻyqirilganqalʼa, Tuproqqalʼa, Qalʼaliqir, Aqshaxon qalʼa va boshqa yodgorliklardan topilgan sopol idishlar, terrakotalar, devoriy rasmlar, metall buyumlar va ostodonlardagi tasvirlar tashkil etadi. Ularda uchraydigan «hayot daraxti», quyosh va yulduz belgilari, nurlar, daraxt-hayvon kompozitsiyalari, qushlar, bugʻu, sher, buqa-odam va boshqa fantastik obrazlarning ramziy mazmuni oʻrganiladi. Tasviriy kompozitsiyalarda osmon, yer va yerosti dunyolari oʻrtasidagi mifologik aloqalar, hayot va oʻlim, tabiatning yangilanishi, hosildorlik, himoya va ilohiy homiylik gʻoyalarining ifodalanishiga alohida eʼtibor qaratiladi. Tadqiqotda badiiy buyumlardagi ayrim ramzlarni keyingi davr diniy matnlari bilan toʻgʻridan-toʻgʻri identifikatsiya qilishdan saqlanish, ularni arxeologik kontekst, xronologiya va ikonografik xususiyatlar asosida kompleks talqin qilish zarurligi taʼkidlanadi. Natijada antik Xorazm badiiy hunarmandchiligida mifologik ramzlar muayyan tasviriy tizimni tashkil etgani hamda ular qadimgi jamiyatning koinot, tabiat va muqaddas olam haqidagi tasavvurlarini vizual ifodalagani asoslanadi.