Abu Rayhon Beruniy ma’lumotlarida qadimgi xalqlarning Navroʻz bilan bog‘liq diniy-mifologik qarashlari

Annotatsiya

Maqolada Abu Rayhon Beruniyning “Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar” asarida Navro‘z bilan bog‘liq taqvimiy, diniy va mifologik qarashlar manbashunoslik nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Alloma keltirgan rivoyatlar bir xil mazmunga ega bo‘lmay, ularda olamning yaratilishi, Jamshid obrazi, Quyosh nuri, suv bilan poklanish, yomg‘ir, ko‘karish, yetti xil don ekish, shirinlik ulashish kabi bir-birini to‘ldiruvchi timsollar mujassamlashgani ko‘rsatiladi. Beruniy ma’lumotlari Navro‘zning faqat yil boshi sanasi emas, balki tabiat va jamiyat hayotini yangilashga qaratilgan murakkab marosimlar majmui bo‘lganini anglash imkonini beradi. Maqolada eroniylar an’anasi bilan bir qatorda sug‘diylar va xorazmliklarning yil boshi haqidagi qarashlari ham qiyoslanadi. Tahlil natijasida Navro‘z haqidagi rivoyatlarda kosmogonik, agrar, poklanish va hukmdorlik g‘oyalari o‘zaro tutashgani, Beruniy esa ularni tanqidiy kuzatuv va qiyoslash usuli orqali qayd etgani asoslanadi.