Переход от мифологическо-интуитивного мышления к философско-дискурсивному познанию: на примере древнего мировоззрения Центральной Азии

Maqolada Markaziy Osiyoning qadimgi dunyoqarashi misolida mifologik-intuitiv tafakkurdan falsafiy-diskursiv bilishga o'tish dialektikasi ko'rib chiqiladi. A. Bergsonning intuitsiya falsafasi, K. Levi-Strossning mifga strukturalistik yondashuvi va E. Kassirerning ramziy shakllar konsepsiyasiga tayangan holda, maqola mifni mustaqil intuitiv bilish turi sifatida talqin qilishni asoslaydi. Axomoniylardan oldingi epos, Zardushtiylik va Avesto materiali asosida mifologik intuitsiya qadimgi Turon aholisining tabiat, inson va axloqiy me'yor haqidagi tasavvurlarini qanday tashkil etgani, diniy-marosim amaliyoti (olov kulti, pok va nopoklik haqidagi tasavvurlar) esa uning amaliy, jismoniy mustahkamlanishi sifatida ochib beriladi. Alohida e'tibor zardushtiylik ichidagi mifni diskursiv anglash jarayoniga, Avestoning Gat qatlamidan moniylik orqali Mazdakgacha qaratilgan bo'lib, bu yaxlit mifologik obrazdan axloqiy, tabiiy-falsafiy va ijtimoiy-nazariy mulohazaning bosqichma-bosqich ajralib chiqishini namoyish etadi. Intuitiv va diskursiv bilish turlari o'rtasidagi bog'liqlik izchil almashinuv emas, balki dialektik xarakterga ega ekani xulosa qilinadi.